{"id":3288,"date":"2019-06-10T15:29:57","date_gmt":"2019-06-10T13:29:57","guid":{"rendered":"https:\/\/igfae.usc.es\/centrosingular\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/"},"modified":"2024-04-12T14:22:38","modified_gmt":"2024-04-12T12:22:38","slug":"bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/","title":{"rendered":"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>O experto en ondas gravitacionaiss Bernard Schutz foi un dos relatores convidados ao 9th Iberian Gravitational Wave Meeting, un congreso organizado a semana pasada polo Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas (IGFAE) en Santiago de Compostela. Ademais de compartir coa comunidade investigadora os avances cient\u00edficos e tecnol\u00f3xicos desta novo xeito de \u201cescoitar\u201d o Universo, deu unha charla divulgativa na USC sobre o papel crucial destas oscilaci\u00f3ns espazo-temporais, preditas por Einstein en 1916, na evoluci\u00f3n humana.<\/strong><\/p>\n<p><em>Por Elena Mora<\/em><\/p>\n<p>\u201cA primeira detecci\u00f3n de ondas gravitacionais en 2015 foi fant\u00e1stica; por\u00e9n, a ocorrida o 17 de agosto de 2017 tivo consecuencias e implicaci\u00f3ns moito maiores\u201d, afirma Bernard Schutz, catedr\u00e1tico na Universidade de Cardiff e cunha traxectoria de m\u00e1is de 40 anos dedicada ao estudo destas vibraci\u00f3ns. \u201cAo observar a fusi\u00f3n desas d\u00faas estrelas de neutr\u00f3ns comprendemos que a metade dos elementos da t\u00e1boa peri\u00f3dica, os m\u00e1is pesados, prod\u00facense nese tipo de explosi\u00f3ns\u201d. Foi un achado excepcional que os medios de comunicaci\u00f3n internacionais recolleron avidamente, a\u00ednda que os titulares destacaron case en exclusiva as evidencias definitivas da orixe dun dos nosos metais m\u00e1is prezados: o ouro.<\/p>\n<p>A\u00ednda que xa se sab\u00eda que as estrelas son os fornos que fabrican no seu interior os elementos qu\u00edmicos mediante a nucleos\u00edntesis \u2014proceso polo que o hidr\u00f3xeno se fusiona en \u00e1tomos m\u00e1is pesados- non hab\u00eda suficientes probas de como se xeraban os que est\u00e1n m\u00e1is al\u00f3 do ferro. Neces\u00edtase m\u00e1is enerx\u00eda para que os n\u00facleos at\u00f3micos fusi\u00f3nense e aqu\u00ed \u00e9 onde entran en xogo as estrelas de neutr\u00f3ns: cunhas 1,5 masas solares e o di\u00e1metro da cidade de Santiago, son tan compactas e densas que a enerx\u00eda emitida cando chocan, tras danzar en espiral obrigadas polas ondas gravitacionais, \u00e9 descomunal. Froito desta explosi\u00f3n nacen dous elementos que pasaron no seu momento desapercibidos para o gran p\u00fablico, a\u00ednda que non para Schutz: o uranio e o torio. Desde hai pouco, xunto co seu colega Tsvi Piran da Universidade Hebrea de Xerusal\u00e9n, estuda o papel destes is\u00f3topos na evoluci\u00f3n da vida na Terra.<a href=\"http:\/\/localhost:8888\/igfae-ber\/charla-publica-como-as-ondas-gravitacionais-fixeron-posible-a-evolucion-humana\/\"> Como explicou ante un p\u00fablico inicialmente esc\u00e9ptico na Facultade de F\u00edsica da USC o pasado luns<\/a>, o uranio 238 e o torio 232 mante\u00f1en a Terra quente mediante a enerx\u00eda que emiten ao desintegrarse; e esta calor, tras unha longa sucesi\u00f3n de eventos, fixo posible que hoxe gocemos dunha intelixencia m\u00e1is desenvolvida que nos trouxo ata aqu\u00ed.<\/p>\n<p><strong>Uranio e torio, fontes de calor terrestre<\/strong><\/p>\n<p>A Terra formouse a partir dun disco de po e gas que colapsou pola s\u00faa propia gravidade fai uns 4.500 mill\u00f3ns de anos. Esa nube, da que nacer\u00edan tam\u00e9n o resto dos corpos do Sistema Solar, estaba composta por elementos qu\u00edmicos expulsados por xeraci\u00f3ns de estrelas anteriores ao Sol, entre os cales se atopa o uranio e o torio que existe hoxe na natureza. Distribu\u00eddos polo interior terrestre, liberan enerx\u00eda ao ir desintegr\u00e1ndose paulatinamente, axudando a manter o n\u00facleo externo da Terra como ferro l\u00edquido. Isto \u00e1 s\u00faa vez perm\u00edtenos ter un campo magn\u00e9tico que nos protexe do vento solar e, en \u00faltima instancia, mant\u00e9n a atmosfera que posibilitou o desenvolvemento da vida. Marte, pola contra, a\u00ednda compartindo moitas das caracter\u00edsticas do noso planeta, \u00e9 inhabitable porque perdeu o seu campo magn\u00e9tico.<\/p>\n<p>\u201c\u00c1 parte da existencia da magnetosfera, o uranio e o torio tam\u00e9n causan o movemento das placas tect\u00f3nicas\u201d. Schutz sost\u00e9n \u201cque a calor liberada produce a convecci\u00f3n do manto terrestre, que \u00e9 rochoso, e que durante mill\u00f3ns de anos provoca o movemento dos continentes\u201d. E prosegue: \u201csuceden dous procesos crave: o primeiro \u00e9 que se recicla o carbono. O di\u00f3xido de carbono queda atrapado nas cunchas de animais enterrados na roca calcaria do chan que, mediante o movemento de subduci\u00f3n, emerxe de novo a trav\u00e9s dos volc\u00e1ns, mantendo o CO<sub>2<\/sub> atmosf\u00e9rico que necesitan as plantas para facer a fotos\u00edntese e n\u00f3s para respirar\u201d.<\/p>\n<p>A segunda consecuencia do movemento continental \u00e9 que obrigou aos animais a evolucionar de xeito diferente. \u201cAqu\u00ed \u00e9 onde atopamos o maior contraste: mentres que nos oc\u00e9anos os animais experimentaron retos m\u00e1is pequenos na s\u00faa contorna, nos continentes o clima pod\u00eda cambiar drasticamente, e hab\u00eda outras ameazas como volc\u00e1ns e terremotos que obrigaban aos animais para adaptarse e evolucionar\u201d. Prudente, pero convencido, Schutz concl\u00fae que \u201ceste \u00e9 o motivo polo que atopamos unha intelixencia social m\u00e1is evolucionada en animais terrestres. A natureza desafiounos moito m\u00e1is a n\u00f3s que aos animais que evolucionaron exclusivamente nos oc\u00e9anos\u201d.<\/p>\n<p><strong>Gravidade pura e f\u00edsica fundamental<\/strong><\/p>\n<p>Esta viaxe retrospectiva cara \u00e1s nosas orixes comezou coas <a href=\"https:\/\/www.ligo.caltech.edu\/news\/ligo20171016\">ondas gravitacionais producidas por d\u00faas estrelas de neutr\u00f3ns e observadas polos interfer\u00f3metros LIGO e Virgo en 2017<\/a>. A pesar do habitual destas detecci\u00f3ns na actualidade, non foi ata 2015 cando se atoparon por primeira vez, po\u00f1endo fin a un periplo cient\u00edfico e tecnol\u00f3xico que rem\u00f3ntase a 1916 cando Einstein pred\u00edxoas na s\u00faa Relatividade Xeral. Schutz reco\u00f1ece que durante a s\u00faa carreira houbo per\u00edodos complicados, pero nunca dubidou acerca da posibilidade de detectalas. \u201cLevou tempo e financiamento desenvolver a tecnolox\u00eda\u201d, confesa. De feito, uns dez anos tras finalizar a s\u00faa tese doutoral dirixida por Kip Thorne, premio Nobel de F\u00edsica en 2017 polo descubrimento destas, ped\u00eduselle que contribu\u00edse \u00e1 proposta dun novo detector en Escocia. \u201cComo f\u00edsico te\u00f3rico, tiven que convencer aos organismos de financiamento de por que debiamos constru\u00edlo e iso seduciume por completo. As ondas gravitacionales son gravidade pura e f\u00edsica fundamental e tr\u00e1ennos informaci\u00f3n do que ocorre no Universo. Por iso son tan fascinantes\u201d, afirma entusiasmado.<\/p>\n<p>O seu interese por elas levoulle a publicar un artigo en <em><a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/323310a0\">Nature<\/a><\/em> en 1986 polo que foi reco\u00f1ecido coa <a href=\"https:\/\/ras.ac.uk\/awards-and-grants\/awards\/2263-eddington-medal\">Medalla Eddington<\/a> o pasado mes de xaneiro. \u201cMostrei como poder\u00edan usarse as ondas gravitacionais para co\u00f1ecer a velocidade de expansi\u00f3n do Universo. En Astronom\u00eda \u00e9 case imposible determinar distancias porque, por exemplo, observas unha estrela e non sabes se o seu brillo d\u00e9bese a que est\u00e1 preto ou porque, a\u00ednda que est\u00e1 m\u00e1is lonxe, \u00e9 intrinsecamente m\u00e1is luminosa. Grazas \u00e1s ondas gravitacionaia poderiamos saber cu\u00e1n lonxe est\u00e1 o sistema que as produce. Se podemos medir a velocidade coa que o sistema se est\u00e1 afastando de n\u00f3s, por exemplo, medindo o desprazamento oo vermello do espectro da galaxia onde aconteceu o evento, podemos medir o que denominamos a constante de Hubble- Lem\u00e0itre, o cociente entre a velocidade e distancia que rexe a expansi\u00f3n do Universo. Mesmo hoxe en d\u00eda, os astr\u00f3nomos non se po\u00f1en de acordo con ese valor as\u00ed que esperamos poder axudar a resolver esta controversia\u201d.<\/p>\n<p><strong>Mirar ao futuro para co\u00f1ecer as orixes<\/strong><\/p>\n<p>Traballos como os de Schutz utilizaron as primeiras detecci\u00f3ns de LIGO e Virgo, que son s\u00f3 o comezo da nosa procura para escoitar e comprender a natureza das ondas gravitacionais. Mirando cara ao futuro, xa hai plans para detectores terrestres dez veces m\u00e1is grandes que os actuais, ademais de para un no espazo: a misi\u00f3n <a href=\"https:\/\/www.lisamission.org\/\">LISA<\/a> (<em>Laser Interferometer Space Antenna<\/em>) da Axencia Espacial Europea (ESA), que observar\u00e1 ondas en rangos de frecuencia onde LIGO e Virgo non son sensibles. &#8220;No espazo podemos evitar o ru\u00eddo gravitacional da Terra e constru\u00edr un detector tan grande como queiramos para atopar as ondas m\u00e1is d\u00e9biles&#8221;, afirma Schutz, involucrado no dese\u00f1o desta misi\u00f3n. Programado para o seu lanzamento en 2034, LISA consistir\u00e1 en tres naves separadas 2,5 mill\u00f3ns de km formando un tri\u00e1ngulo que segue unha \u00f3rbita helioc\u00e9ntrica a 50 mill\u00f3ns de km da Terra. A s\u00faa sensibilidade ser\u00e1 \u00f3ptima a uns 10<sup>-3<\/sup> Hz, unha frecuencia na cal o Universo \u00e9 rico en ondas gravitacionais. &#8220;LISA estar\u00e1 case desbordado de sinais, e a nosa preocupaci\u00f3n ser\u00e1 separar os sinais superpostos en lugar de atopalos baixo o ru\u00eddo do detector&#8221;. LISA permitir\u00e1 dar ese salto de xigante necesario para seguir indagando nas nosas orixes ao poder asomarnos xusto cando as primeiras estrelas e buratos negros primordiais comezaron a formarse. &#8220;Cando os observamos tan atr\u00e1s no tempo, estaremos a desentra\u00f1ar a\u00ednda m\u00e1is a historia das orixes dos seres humanos&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O experto en ondas gravitacionaiss Bernard Schutz foi un dos relatores convidados ao 9th Iberian Gravitational Wave Meeting, un congreso organizado a semana pasada polo Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas (IGFAE) en Santiago de Compostela. Ademais de compartir coa comunidade investigadora os avances cient\u00edficos e tecnol\u00f3xicos desta novo xeito de \u201cescoitar\u201d o Universo, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3132,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[236],"class_list":["post-3288","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-entrevistas-gl-2"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d - IGFAE<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"gl_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d - IGFAE\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"O experto en ondas gravitacionaiss Bernard Schutz foi un dos relatores convidados ao 9th Iberian Gravitational Wave Meeting, un congreso organizado a semana pasada polo Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas (IGFAE) en Santiago de Compostela. Ademais de compartir coa comunidade investigadora os avances cient\u00edficos e tecnol\u00f3xicos desta novo xeito de \u201cescoitar\u201d o Universo, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"IGFAE\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-06-10T13:29:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-04-12T12:22:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1333\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Elena Mora Cuesta\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@IGFAE_HEP\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@IGFAE_HEP\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Elena Mora Cuesta\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Elena Mora Cuesta\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/03238a787eb5532104d25835b57917be\"},\"headline\":\"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d\",\"datePublished\":\"2019-06-10T13:29:57+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-12T12:22:38+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/\"},\"wordCount\":1464,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg\",\"articleSection\":[\"Entrevistas\"],\"inLanguage\":\"gl-ES\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/\",\"name\":\"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d - IGFAE\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg\",\"datePublished\":\"2019-06-10T13:29:57+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-12T12:22:38+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg\",\"width\":2000,\"height\":1333},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Inicio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/\",\"name\":\"IGFAE\",\"description\":\"Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"gl-ES\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#organization\",\"name\":\"Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas\",\"url\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/seo-igfae.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/seo-igfae.jpg\",\"width\":1920,\"height\":1280,\"caption\":\"Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/x.com\\\/IGFAE_HEP\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/03238a787eb5532104d25835b57917be\",\"name\":\"Elena Mora Cuesta\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/af27da01b0197b45e65c5953d7bf96127f31ba13f9cfc71b2bcea6fa310d79c8?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/af27da01b0197b45e65c5953d7bf96127f31ba13f9cfc71b2bcea6fa310d79c8?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/af27da01b0197b45e65c5953d7bf96127f31ba13f9cfc71b2bcea6fa310d79c8?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Elena Mora Cuesta\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/igfae.usc.es\\\/igfae\\\/author\\\/elena-mora-cuesta\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d - IGFAE","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/","og_locale":"gl_ES","og_type":"article","og_title":"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d - IGFAE","og_description":"O experto en ondas gravitacionaiss Bernard Schutz foi un dos relatores convidados ao 9th Iberian Gravitational Wave Meeting, un congreso organizado a semana pasada polo Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas (IGFAE) en Santiago de Compostela. Ademais de compartir coa comunidade investigadora os avances cient\u00edficos e tecnol\u00f3xicos desta novo xeito de \u201cescoitar\u201d o Universo, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/","og_site_name":"IGFAE","article_published_time":"2019-06-10T13:29:57+00:00","article_modified_time":"2024-04-12T12:22:38+00:00","og_image":[{"width":2000,"height":1333,"url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Elena Mora Cuesta","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@IGFAE_HEP","twitter_site":"@IGFAE_HEP","twitter_misc":{"Escrito por":"Elena Mora Cuesta","Tempo de lectura":"7 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/"},"author":{"name":"Elena Mora Cuesta","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#\/schema\/person\/03238a787eb5532104d25835b57917be"},"headline":"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d","datePublished":"2019-06-10T13:29:57+00:00","dateModified":"2024-04-12T12:22:38+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/"},"wordCount":1464,"publisher":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg","articleSection":["Entrevistas"],"inLanguage":"gl-ES"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/","url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/","name":"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d - IGFAE","isPartOf":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg","datePublished":"2019-06-10T13:29:57+00:00","dateModified":"2024-04-12T12:22:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/#breadcrumb"},"inLanguage":"gl-ES","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"gl-ES","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/#primaryimage","url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Bernard-Schutz_Elena-Mora-IGFAE-1.jpg","width":2000,"height":1333},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/bernard-schutz-a-evolucion-e-o-desenvolvemento-dunha-intelixencia-social-mais-complexa-nos-animais-terrestres-e-por-ultimo-nos-seres-humanos-non-ocorreria-sen-as-ondas-gravitacionais\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Inicio","item":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bernard Schutz: \u201cA evoluci\u00f3n e o desenvolvemento dunha intelixencia social m\u00e1is complexa nos animais terrestres e, por \u00faltimo, nos seres humanos, non ocorrer\u00eda sen as ondas gravitacionais\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#website","url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/","name":"IGFAE","description":"Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas","publisher":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"gl-ES"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#organization","name":"Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas","url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"gl-ES","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/seo-igfae.jpg","contentUrl":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/seo-igfae.jpg","width":1920,"height":1280,"caption":"Instituto Galego de F\u00edsica de Altas Enerx\u00edas"},"image":{"@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/IGFAE_HEP"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/#\/schema\/person\/03238a787eb5532104d25835b57917be","name":"Elena Mora Cuesta","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"gl-ES","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/af27da01b0197b45e65c5953d7bf96127f31ba13f9cfc71b2bcea6fa310d79c8?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/af27da01b0197b45e65c5953d7bf96127f31ba13f9cfc71b2bcea6fa310d79c8?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/af27da01b0197b45e65c5953d7bf96127f31ba13f9cfc71b2bcea6fa310d79c8?s=96&d=mm&r=g","caption":"Elena Mora Cuesta"},"url":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/author\/elena-mora-cuesta\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3288"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15227,"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288\/revisions\/15227"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/igfae.usc.es\/igfae\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}